İnsanoğlu yaşadığı, varlığını devam ettirdiği âlemdeki mevcudiyetini zaman kavramı olarak nasıl tasavvur eder? Zaman mefhumu tarifi zor kavramlardan biridir. İnsan dünya üzerinde varlığını sürdürmesini zamanın içinde yaşayarak telakki eder. İnsanlar için önemli olan yaşadığı andır. Yekpare bir andan bahsediyoruz. Zaman tek bir andır ve insanlar yaşamış oldukları anın dışında bir durumun mevcut olmadığının farkındadırlar. Geçmiş zaman için ne söyleyebiliriz ki? Geçmiş zaman insanların yaşamış oldukları anın insan belleğindeki kalıntılarıdır. Bellek ise Tanrının insanlara sunduğu nimetlerden birisidir. Bellekteki bu kalıntılar yekpare bir ana aittir.
Zaman kontrol edilemeyen bir süreçtir. İnsan için her an neyin gerçekleşeceği bilinemez. Bu bilinilemezlik zamanı tek bir an olması noktasında desteklemektedir. Gelecek zaman ise yine yaşanılan anlardan başka bir şey olmayacaktır. Velhasıl geçmiş zaman ile gelecek zaman insanların yaşadığını hissettiği andır.
Hakikaten zaman kavramını tanımlamak zordur. İnsan niye bunları tanımlama ihtiyacı hisseder, bu gibi kavramlara niye ilgi duyar? Bu insanoğlunda var olan merak etme içgüdüsünden kaynaklanmaktadır. Gizemli olan her şey dikkat ve ilgi çekicidir. Zaman mefhumu için de bu söz konusudur.
Yaşadığımız âlemi gözlemleyelim. Âlemin statik yapısı mevcuttur, bunun yanında âlemde bir de faal olan durumlar söz konusudur. İnsanoğlu bu faal olan durumları oluşturan amillerden bir tanesi ve en önemlisidir. Âlemde vücut bulan her canlı tek bir anın müdavimleridir.
İlk insanın dünyada yaşamaya başlamasından günümüze kadar geçen süreç nedir? Bu soru sorulabilir. İlk insandan günümüze kadar ki dönem tek bir anın yaşantılarından geriye kalan kalıntılardır. Zaman tüketilen bir kavram mıdır? İnsanlar arasındaki konuşmalarda geçen; “zamanımı harcıyorsun, zamanımı boşa geçirdim, zamanım kalmadı” gibi söylemler insanların o anda yaşadıkları durumdan memnun olmadıklarını gösteriyor. Aslında harcanan, tüketilen, boşa geçen zaman insanların o anı istedikleri gibi yaşayamamalarından kaynaklanan bir durumun ifadesidir.
İnsan kendine şu soruyu sorabilir: Ben mi zamanın içinde yaşıyorum, yoksa zaman benimle birlikte var olan bir mevcudiyet midir? Her insan için ayrı bir zaman mevcudiyetinin olması mümkün değildir. Çünkü insan sosyal bir varlıktır ve türdeşleriyle ilişki kurması gereklidir. Bu her insan için ayrı bir zamanın olmadığı anlamına gelir. Tek bir anda yaşayan varlıkların mevcudiyetinin insanlar tarafından bilinçli olarak farkında olunması yekpare bir anın tanımı olarak kabul edilebilir.
Zaman kavramını şiire ilk defa sokan ve onu kullanan edebiyatçımız Ahmet Hamdi Tanpınar’ın bu konudaki şiirinin ilk dörtlüğü şöyledir:
“Ne içindeyim zamanın
Ne de büsbütün dışında
Yekpare bir anın
Parçalanmaz akışında..”
Bu dörtlük zaman mefhumunu bize adeta fısıldıyor. Zamanda bir bütünlük söz konusudur. İnsanlar yaşadıklarını hissettikleri anın onlar için bir daha yaşanamayacağının bilincinde olsalar, yaşama daha dikkatle sarılırlar. Bu konu hakkında birçok şey söylenebilir. İnsan mükemmel bir varlıktır ve bu mükemmeliyet insanla sınırlı değildir. Zaman dediğimiz durumda böyledir. Mükemmel bir varlık mükemmel bir düzende yaşayabilir.
Zaman içeriği tam belirlenemeyen bir kavramdır. İnsan yaşadığı günleri zaman olarak algılayabilir. Bu zamanın gerçek niteliğini ortaya koymaz. Uzayan bir süreç olarak zamanı kabul etmek ne kadar doğru? Yukarıda da belirttiğim gibi, bu mefhum yekpare bir andır. Geçmiş zamanda yaşadığımız olayları tekrar yaşamamamız mümkün değildir. Bizim içim önemli ve reel olan yaşadığımızın bilincinde olduğumuz zamandır, lahzadır.
Evren bize yaşama alanı sunar. Ve insan dünya denilen bir gezegende varlığını devam ettirir. Bu gezegen evrenin içerisinde yer alır ve sistemde önemli bir yeri vardır. Filhakika zaman kavramanın bu sistemle de alakalı olacağı ortadadır. Nihayetinde insanoğlu yaşamını sürdürür. Yaşamı sürdürme zaman geçirme olarak algılanır, bu yanlıştır. Ortada sadece bir yaşam vardır.
Şöyle bir örnek verelim: suyun debisini ölçmek için kullanılan aleti, yaşam şeklinde düşünürsek konuyu daha iyi anlayabiliriz. O aletten sular sürekli geçer ve insanlarda yaşam cihazından geçerler.
Hülasa insanoğlu yaşamını devam ettirdiği sürece yekpare bir zamanın öğesi ve müdavimi olacaktır.
 |
İncelemeler 
